Thứ bảy, 16/04/2016 5:15

Loài vật có biết đau như con người?

Đau là một trải nghiệm phức hợp gồm nhiều yếu tố cảm giác và xúc cảm. Nó không chỉ là vấn đề về việc cảm giác được nỗi đau đó như thế nào mà còn là nó khiến bạn cảm thấy như thế nào. Và chính những cảm giác khó chịu này tạo ra sự đau đớn mà con người chúng ta phải chịu đựng khi bị thương, còn động vật thì sao?

Loài vật cũng có thể biểu lộ sự đau đớn giống con người. (Ảnh: Eddy Van 3000, CC BY-SA)

Loài vật cũng có thể biểu lộ sự đau đớn giống con người. (Ảnh: Eddy Van 3000, CC BY-SA)

Nghiên cứu khoa học về vấn đề đau đớn được trình bày chi tiết trong cuốn sách cùng tên của Patrick Wall. Chúng ta biết chắc rằng các loài động vật cũng phải chịu cảm giác đau đớn về thể xác nhưng điều chưa được rõ đó là liệu cảm giác đau đớn mà chúng ta cảm thấy có đúng với các loài động vật. Và nếu đúng thì làm cách nào để chúng ta có thể đo được nó.

 

Nỗi đau là một cảm xúc chủ quan và chúng ta có thể cảm thấy cả trong những trường hợp không hề bị những thương tổn nào về mặt thể xác. Ngoài ra mức độ của sự cảm nhận có thể thay đổi bởi những cảm xúc khác bao gồm sợ  hãi, ký ức, và căng thẳng.

Nỗi đau cũng có những kiểu khác nhau – nó thường được miêu tả ở mặt cường độ nhưng cũng có “đặc điểm riêng”, chẳng hạn nỗi đau vì bị kim châm sẽ rất khác so với một cơn đau đầu, đau thoát vị đĩa đệm hay cơn đau từ vết thương do tai nạn lao động.

Gần như tất cả chúng ta đều phải trải qua nhiều cơn đau đớn trong suốt cuộc đời mình nhưng đối với từng người, những trải nghiệm này đều rất khác biệt. Để hiểu hoặc đánh giá được mức độ đau đớn của người khác, chúng ta chủ yếu dựa vào những gì mà họ nói lại.

Nhưng có rất nhiều người không thể nói được, chẳng hạn như các bé sơ sinh, hay những người bị mắc bệnh mất trí hoặc bị thiểu năng. Trong những trường hợp như vậy, người ta cần phải căn cứ vào nhiều yếu tố để đánh giá sự tồn tại của những cơn đau và tác động của nó lên cá nhân đó.

(Ảnh: Animal Springs Animal Clinic)

(Ảnh: Animal Springs Animal Clinic)

Đau đớn không phải là một điều hoàn toàn tồi tệ - nó còn có chức năng bảo vệ, để giữ chúng ta tránh xa khỏi các mối nguy hiểm, giúp chúng ta chóng lành bệnh, chẳng hạn ngăn chúng ta không dồn toàn bộ trọng lượng cơ thể lên bên mắt cá chân bị bong gân.

Nhưng nếu nó không được khống chế một cách hiệu quả, cơn đau đớn có thể gây ra tác động tiêu cực lớn tới cuộc sống của chúng ta, từ đó gây ra sự sợ hãi, tức giận, lo lắng hoặc trầm cảm – mọi cảm xúc đều có thể trở nên trầm trọng hơn. Và cơn đau mãn tính là mối lo ngại đối với hàng triệu người và ở mọi nơi trên toàn thế giới.

Cơn đau ở các loài động vật

Có lẽ bản chất của cơn đau ở các loài động vật thậm chí còn phức tạp hơn. Nỗi đau được cảm nhận như thế nào và các quá trình thể chất phía sau đó cũng gần như tương tự và đều có ở các loài động vật có vú và con người.

Ngoài ra cũng có nhiều sự tương đồng trong thái độ liên quan đến sự đau đớn ở các giống loài, chẳng hạn như ngừng giao lưu với mọi người và/hoặc các loài động vật khác, ăn ít hơn, than nhiều hơn và nhịp tim tăng cao hơn.

Khả năng chịu đựng của những loài động vật được xem là các loài có cảm giác được xây dựng và quy định cụ thể trong luật pháp của nhiều nước. Tuy nhiên chúng ta vẫn chưa hiểu rõ chúng thực sự cảm nhận các cơn đau như thế nào.

Các con vật không thể nói về những cơn đau của chúng. (Ảnh: William Heron, CC BY-SA)

Các con vật không thể nói về những cơn đau của chúng. (Ảnh: William Heron, CC BY-SA)

Một vài khía cạnh về sự trải nghiệm và biểu hiện của cơn đau ở động vật không giống như ở con người. Đầu tiên, các con vật không thể nói về những cơn đau của chúng. Chó có thể rên rỉ và con người có thể để ý đến sự thay đổi thái độ của nó nhưng còn những con vật nuôi khác như thỏ, mèo, rùa hay ngựa thì sao?

Các loài vật dựa vào sự quan sát của con người để nhận ra sự đau đớn của chúng cũng như đánh giá mức độ nghiêm trọng và tác động của nó. Nếu không có khả năng hiểu được những lời nói nhẹ nhàng sau ca phẫu thuật chữa xương bị gãy, rằng vết thương sẽ được chữa trị và sẽ giảm dần, các con vật có thể sẽ chịu đau đớn nhiều hơn so với chúng ta.

Cuộc tranh luận xung quanh khả năng chịu đau của động vật đã nổ ra từ thế kỷ 20. Nhưng từ khi con người hiểu rõ hơn về sự đau đớn và nghiên cứu tác động của nó đối với các khía cạnh trong đời sống của động vật mà chúng ta có thể đo được, các bác sỹ thú y cùng với nhiều chuyên gia về hành vi và động vật đã nhận thấy ảnh hưởng quan trọng của vết thương không được chữa trị, và hiện nay chúng ta tin rằng chúng cũng phải chịu đựng nỗi đau này.

Chẳng hạn, chúng ta biết rằng các loài động vật và chim muông có những dấu hiệu lâm sàng của sự đau đớn (đi tập tễnh) sẽ lựa chọn ăn những thức ăn có chứa chất giảm đau (thuốc giảm đau) trong số các thực phẩm không có tác dụng điều trị, và bằng các biện pháp hành vi chúng sẽ phát triển điều này.

Tương tự, nhiều nghiên cứu đối với các loài động vật đã chỉ ra rằng những động vật đã trải qua phẫu thuật nhưng không được giảm đau đầy đủ sẽ có các hành vi cho thấy chúng bị đau và điều này giảm đi khi chúng được cho dùng thuốc giảm đau, chẳng hạn như morphine.

Nhận biết nỗi đau ở động vật khá phức tạp. (Ảnh: Animal Equality)

Nhận biết nỗi đau ở động vật khá phức tạp. (Ảnh: Animal Equality)

Chúng ta cũng biết rằng không chỉ những chú chó hay mèo của chúng ta biết đau – có cơ sở bằng chứng mạnh mẽ tương tự đối với sự hiện diện và tác động tiêu cực của sự đau đớn ở cừu, trâu, bò, lợn và ngựa trong số các loài vật khác. Nhưng việc nhận biết nỗi đau ở những loài vật khác đó khá phức tạp.

Việc theo dõi điều này ở những động vật chúng ta nuôi lấy thịt và những loài vật nuôi trong nhà đều khá khó khăn. Những rối loạn hành vi từ lâu đã được công nhận là những chỉ số tiềm ẩn của sự đau đớn ở các loài vật.

Tuy nhiên điều quan trọng là phải nhận thức được rằng mỗi một loài có các biểu hiện hành vi liên quan tới nỗi đau hoặc rối loạn hành vi theo những cách rất khác nhau, thường bắt nguồn từ quá trình tiến hóa.

Chẳng hạn các loài thú bị săn đuổi thường ít có khả năng “rêu rao” thương tổn ngày càng trầm trọng của chúng cho những động vật ăn thịt. Những con chó có thể trở nên hung hăng, hoặc im lặng hay có thể ngừng chơi đùa với chủ của mình và những con chó khác. Mặt khác, nếu quan sát cũng có thể thấy cừu có những biểu hiện tương tự.

Tuy nhiên một số biểu hiệu của sự đau đớn có thể được duy trì. Một tài liệu gần đây cho thấy sự phổ biến ở một số đặc điểm biểu hiện trên khuôn mặt khi chịu những cơn đau cấp tính trong một số các loài động vật và con người.

Động vật có thể biểu hiện nỗi đau trên khuôn mặt. (Ảnh: Care2)

Động vật có thể biểu hiện nỗi đau trên khuôn mặt. (Ảnh: Care2)

Những phát hiện này và rất nhiều nghiên cứu khác đang được tích hợp vào những công cụ để đánh giá sự đau đớn của động vật, bởi vì theo Lord Kelvin, nhà khoa học vĩ đại đã tìm ra thang nhiệt độ tuyệt đối Kelvin: “Nếu không thể đo được nó, nếu không thể thể hiện nó bằng các con số… chúng ta sẽ gần như không thể, ngay trong suy nghĩ của mình, tiến thêm một bước trong khoa học, cho dù vấn đề đó là gì”.

Vì vậy, để có thể điều trị và theo dõi các cơn đau một cách hiệu quả chúng ta phải đo được nó.

Và có một nhu cầu rất lớn đối với những công cụ này. Thang đo lường nỗi đau Glasgow Composite Pain Scale, một công cụ đơn giản để đo cơ đau cấp tính ở chó, được công bố lần đầu năm 2007, đã được dịch ra 6 thứ tiếng. Nó được dùng trong các hoạt động thú y để đo lường cơn đau nhằm chữa trị nó một cách hiệu quả.

Nó cũng được sử dụng để đánh giá sự hiệu quả của các loại thuốc giảm đau mới đang được nghiên cứu bởi các công ty thú y. Hiện đã có các công cụ để đo tác động của cơn đau mãn tính, chẳng hạn bệnh viêm xương khớp, đối với chất lượng cuộc sống của những chú chó và chúng là một bước tiến quan trọng trong việc theo dõi các căn bệnh mãn tính.

Hiện nay có một nỗ lực toàn cầu nhằm nâng cao nhận thức về nỗi đau của những loài động vật. Gần đây Hiệp hội Thú y các loài vật nhỏ Thế giới (World Small Animal Veterinary Association) đã ra mắt Hội đồng về sự đau đớn toàn cầu (Global Pain Council). Họ xuất bản một chuyên luận cho các bác sỹ thú y và người nuôi động vật trên toàn thế giới để thúc đẩy nhận thức, sự đo lường và điều trị các cơn đau.

Những chú chó có thể là người bạn tốt nhất của con người. Nhưng đối với tất cả những ai làm việc cùng, chăm sóc và có được tình bạn của động vật thì việc hiểu rõ các cơn đau của chúng là điều cần thiết để nâng cao chất lượng cuộc sống cho chúng.

Kim Chi (theo The Conversation)